Tech

Voed het journalistieke idee

Ineens heeft ze 175.000 euro. Het plan van Barbara de Roos om een gepersonaliseerd vrouwenblad te lanceren wordt in 2010 goedgekeurd door het Stimuleringsfonds voor de Pers (sinds 2014 Stimuleringsfonds voor de Journalistiek). Maar daarna wordt ze in het diepe gegooid.

Na de eerste editie van twintig verschillende tijdschriften – voor twintig ‘subdoelgroepen’ – en een website is al het geld op. De Roos kan geen partners vinden, geen lening afsluiten en heeft geen eigen vermogen. „Het was een mission impossible vanaf het begin”, zegt ze nu. „Het Stimuleringsfonds heeft mij zakelijk en privé bijna een faillissement opgeleverd. Achteraf had ik beter het geld kunnen teruggeven.”

In 2011 ontvangt het Historisch Nieuwsblad 103.000 euro om een iPad-app te ontwikkelen. Als pilot worden drie ‘afleveringen’ gemaakt over de Gouden Eeuw: gebruikers kunnen zelf door het verhaal klikken en allerlei bronnen raadplegen, zoals brieven of geuzenliederen.

Maar te weinig mensen willen ervoor betalen. Het aanpassen van de app naar verschillende schermgroottes en besturingssystemen blijkt te kostbaar. „De filmpjes hebben we op YouTube gezet”, zegt hoofdredacteur Annemarie Lavèn.

Innovatie

De twee subsidies komen uit de innovatieregeling van het Stimuleringsfonds, bedoeld om vernieuwende journalistieke ideeën een kans te geven.

De regeling ontstond in 2010, toen toenmalig minister Plasterk (Media, PvdA) in één klap 8 miljoen euro beschikbaar stelde aan het fonds. De helft was bestemd voor innovatie. Ook besloot de minister voortaan het fonds met jaarlijks 2,3 miljoen euro te steunen, waarvan 800.000 euro voor innovatiesubsidies.

Zes projecten die subsidie kregen van het Stimuleringsfonds
Bestaan nog:

Blendle
De verkoopsite van losse artikelen uit kranten en tijdschriften kreeg in 2013 een subsidie van 100.000 euro.

LocalFocus
Deze tool om datavisualisaties te maken kreeg in 2013 een subsidie van 20.000 euro, gevolgd door nog eens 50.000 euro in 2014.

MatterMap
MatterMap is een site waarop gebruikers maatschappelijke kwesties in kaart kunnen brengen. In 2011 kreeg het een subsidie van bijna 130.000 euro.

Bestaan niet meer:

De Schrijftafel
Deze portfoliowebsite voor jonge journalisten kreeg in 2014 een subsidie van 20.000 euro. Begin 2016 stopte de site.

Dichtbij.nl
Voor deze ‘hyperlokale’ nieuwssite kreeg Telegraaf Media Groep in 2010 een subsidie van ruim 350.000 euro. De site werd in 2017 offline gehaald.

Lokaal Digitaal
HDC Media kreeg in 2010 ruim 180.000 euro voor een netwerk van lokale nieuwssites. Het project werd in 2014 gestopt, mede vanwege concurrentie met Dichtbij.nl. Beide sites waren onderdeel van de Telegraaf Media Groep.

Die overheidsbijdrage daalde langzaam naar 2,1 miljoen dit jaar, maar het Stimuleringsfonds blijft de belangrijkste subsidieverstrekker voor de Nederlandse pers. Het is een van de weinige manieren waarop de overheid de (commerciële) media kan steunen. Sinds 2010 ging zo 13,5 miljoen euro aan subsidie naar ruim 160 projecten.

Veel van die subsidieontvangers zijn achteraf kritisch, blijkt uit een rondgang van NRC. Het fonds gaf weinig tot geen begeleiding en keek niet kritisch genoeg naar de ingediende plannen.

„Wij konden veel te lang doorgaan zonder dat we wisten of de markt op ons product zat te wachten”, zegt Esther van Rijswijk, die in 2011 bijna 130.000 euro kreeg voor MatterMap, een tool voor journalisten om kwesties overzichtelijk te presenteren. „Wij dienden als plan een eindproduct in. Dat konden we later moeilijk aanpassen.” De tool wordt nu vooral in het onderwijs gebruikt.

„De vraag ‘is er behoefte aan’ is te weinig gesteld in het verleden”, geeft directeur René van Zanten van het Stimuleringsfonds toe. „Marktonderzoek werd totaal niet gedaan.”

De helft viel af

In 2014 blijkt uit een evaluatie van het SvdJ zelf dat ruim de helft van de projecten die sinds 2010 waren gesteund niet meer bestaat. Dat klinkt veel, maar is niet slecht voor een subsidieregeling voor innovatie, waarbij per definitie veel pogingen mislukken. Een succes-ratio van 1 op 10 is al heel goed, zeggen innovatie-experts. Maar het fonds zag ook hoe vaak een project stukliep doordat te strak werd vastgehouden aan het oorspronkelijke idee.

„Onze innovatieregeling botste fundamenteel met wat je met innovatie wil bereiken”, zegt Peter Smet, sinds twee jaar innovatiecoördinator bij het SvdJ. Een ingediend plan was gebaseerd op aannames, maar onderweg bijsturen was lastig. Smet: „De zekerheid van subsidie botste met de onzekerheid van innoveren.”

Lees ook: De 8 miljoen euro subsidie moest op (NRC, 14 augustus 2014)