Maatschappij

Opzienbarend oude stenen werktuigen in China

In Shangchen, bijna 600 kilometer ten westen van Shanghai, zijn stenen werktuigen gevonden van 2,1 miljoen jaar oud. Ze zijn gemaakt in de oldowaanse techniek die dan al ruim een half miljoen jaar in Afrika wordt toegepast: grote kiezels die door afslagen van scherpe randen zijn voorzien. Dat is opzienbarend omdat het betekent dat mensachtigen veel eerder Afrika hebben verlaten dan gedacht. Als oudste vondst buiten Afrika golden tot nu toe werktuigen uit Dmanisi (Georgië), 1,85 miljoen jaar oud. De alleroudste werktuigen uit Afrika zijn 3,3 miljoen jaar oud (in de simpelere lomekwi-techniek). De oudste (Afrikaanse) fossielen van het moderne mensengeslacht Homo zijn 2,8 jaar oud. De Chinese vondst wordt deze week gepubliceerd in Nature.


Lees ook: Heibel om een vroege Homo

Veel werktuigen hebben de archeologen onder leiding van de Chinese Zhaoyu Zhu en de Britse Robin Dennell nog niet boven de grond gehaald: 82 stuks uit tientallen paleomagnetisch gedateerde löss- en paleosol-lagen tussen 1,26 en 2,12 miljoen jaar oud. De spectaculairste vondst, uit de oudste laag, betreft zes artefacten. De opgravingen werden gedaan langs een steile rotswand.

Tot nu toe werd altijd verondersteld dat de eerste mensachtige die Afrika verliet Homo erectus moest zijn geweest, met zijn lange benen en zijn – ten opzichte van zijn voorgangers – flinke herseninhoud. In Shangchen zijn (nog) geen menselijke fossielen gevonden, maar gezien de datering kan het bijna geen Homo erectus zijn geweest, omdat die pas vanaf 1,9 miljoen jaar geleden bekend is.

De 1,78 miljoen jaar oude fossielen die in de jaren negentig bij de werktuigen in Dmanisi zijn gevonden, zaaiden al twijfel over Homo erectus als belangrijkste kolonist. De in Georgië gevonden kleine Homo-variant lijkt ook in hun geringe herseninhoud veel meer op de oudere en primitievere Homo habilis.

die hij in december 2005 in Nature publiceerde samen met Robin Dennell uit het huidige Shangchen-team. Want, zo redeneerden zij toen, als er buiten Afrika werktuigen worden gevonden die ouder zijn dan Homo erectus, zou die mensensoort best wel eens buiten Afrika kunnen zijn ontstaan, uit de erop uit trekkende primitievere varianten van Homo of zelfs de nog veel oudere Australopithecus. De fossielen van erectus in Afrika zouden dan van remigranten afkomstig zijn.

Roebroeks: „Deze Shangchen-vondst is zo oud, en zo ver in Azië! Ik vind het echt leuk om te zien hoe deze resultaten passen in onze theorie uit 2005. Er zijn al veel paleoantropologische verrassingen uit Azië gekomen!” Het wachten is nu op écht oude fossielen uit Azië.

De oudste fossielen in China bieden vooralsnog geen uitkomst: ze zijn oud, maar veel jonger dan de nu gevonden werktuigen. Op slechts 10 km van Shangchen, in Gongwangling, is een schedeldak van Homo erectus gevonden: 1,6 miljoen jaar oud. En tweeduizend km naar het zuidwesten, in Yuanmou, zijn ooit twee erectus-tanden gevonden, van 1,7 miljoen jaar.