Economie

Kroatië onderzoekt deal tussen staatsrederij en Nederlandse werven

Waarom juist deze veerboten, bij deze Nederlandse werven, voor deze bedragen? Die vragen wil de Kroatische minister van Transport snel beantwoord hebben. Want het lijkt er sterk op dat staatsrederij Jadrolinija te veel heeft betaald voor deels ongeschikte schepen, na een schimmige overeenkomst met Nederlandse botenverkopers.

Het Kroatische ministerie van Transport onderzoekt op dit moment mogelijke misstanden rond de miljoenendeal. Jadrolinija sloot dit jaar voor circa 35 miljoen euro een koopcontract voor twee nieuwe catamarans bij Damen Shipyards uit Gorinchem en twee gebruikte veerponten bij Thecla Bodewes Shipyards uit Kampen.

Uit documenten die deze week zijn gelekt naar de Kroatische pers, en die zijn gezien door NRC, blijkt dat de top van Jadrolinija een bezoek bracht aan een werf van Damen in Singapore, vlak voordat het staatsbedrijf de aanbesteding uitschreef voor de snelle veerboten. Tijdens en na dat bezoek zijn prijzen en specificaties besproken, waardoor Damen bevoordeeld zou zijn.

De gelekte mails en verklaringen bevatten meer opmerkelijk zaken. Zo blijken er meer boten besteld dan oorspronkelijk de bedoeling was. Jadrolinija besloot niet alleen voor ruim 18 miljoen euro twee nieuwe veerboten te kopen, maar ook nog eens zo’n 17 miljoen euro uit te trekken voor de aanschaf van twee gebruikte veerboten. Dat was de rederij eerder niet van plan. De gebruikte schepen werden besteld bij scheepsbouwer Thecla Bodewes uit Kampen.


De gang van zaken leidde tot een schisma in de driekoppige leiding van Jadrolinija. De financieel directeur stapte naar het ministerie om zijn beklag te doen over de handelwijze van zijn twee mede-directeuren, die volgens hem om onverklaarbare redenen Damen bevoordeelden.

Speculatie over politiek motief

Het ministerie startte hierop een formeel onderzoek naar de „intransparante en ongewenste” handelwijze van het staatsbedrijf, zei de transportminister woensdag in Zagreb tegen de Kroatische pers. De media speculeren over politieke motieven. De financieel directeur van Jadrolinija geldt als vertrouweling van de transportminister die het onderzoek heeft gelast, de bestuursvoorzitter zou close zijn met de Kroatische premier.

Kroatische eilanden

De omstreden aanbesteding ging als volgt. In november 2017 reisde een delegatie van de Kroatische staatsrederij af naar de werf van Damen Shipyards in Singapore. De scheepsbouwer uit Gorinchem heeft wereldwijd tientallen werven, zoals die in Singapore waar veerboten worden gebouwd. Jadrolinija verzorgt veerdiensten tussen de Kroatische eilanden en het vasteland en wilde grote catamarans aanschaffen.

Bij het bod van Damen vóór de aanbesteding speelt „een mogelijk belangenconflict”

Een maand na het bezoek aan Singapore stuurde de verkoper van Damen een mail naar de top van Jadrolinija. Een catamaran kost 8,85 miljoen euro, schreef de jonge verkoper. Plus twee à drie ton voor het verschepen van Singapore naar Kroatië.

De dag erna stuurde de baas van Jadrolinija een mail naar zijn collega. We hebben de verkoper een paar keer benaderd, schreef hij, en er kan misschien een ton van de transportkosten af. Maar al met al kennen we de maximumprijs „waar we rekening mee moeten houden.”

Vervolgens schreef Jadrolinija een aanbesteding uit. Damen, dat kort daarvoor met de top van de rederij om de tafel had gezeten, won en verkocht twee schepen voor 9,2 miljoen euro per stuk – bijna exact de prijs die het eerder aan de Kroaten had toevertrouwd.

Ook in Nederland worden de verkooptactieken van Damen Shipyards onderzocht.

Begin 2017 viel fiscale opsporingsdienst FIOD binnen bij de werf in Gorinchem. Het onderzoek richt zich op mogelijke omkoping van buitenlandse ambtenaren.

Damen Shipyards zegt nog steeds niet te weten waar het onderzoek zich op richt. Een woordvoerder: „Blijkbaar kost het heel veel tijd om alle documenten door te werken.”

Maar dat bedrag is stukken hoger dan wat Jadrolinija van plan was te betalen, staat in een intern ‘actieplan’ van de rederij. Om die reden stapte de financieel directeur van Jadrolinija, die het oneens was met de gang van zaken, naar het ministerie. De Kroatische krant Nacional kreeg zijn verklaring in handen. De man vertelde het ministerie dat Damen al vóór de aanbesteding een bod had gedaan dat als „oriëntatiepunt” diende voor de hele procedure. Hier speelt een „mogelijk belangenconflict”, zei hij. De directeur verweet de andere twee topmannen van de rederij daarnaast dat zij zonder overleg besloten ineens niet twee, maar vier catamarans aan te schaffen.

Afbestelling

Met de twee extra boten, die rederij Thecla Bodewes zou leveren, zijn ook problemen. De schepen voldoen volgens de Kroaten niet aan de specificaties. Dat bleek in april dit jaar bij een inspectie. Er zaten te weinig motoren in en de capaciteit was te klein. „De schepen hadden nooit gekozen moeten worden”, zegt het Kroatische transportministerie daarover. En Jadrolinija bestelde de schepen af.

Maar volgens Thecla Bodewes zit het heel anders. Haar bedrijf was in de race voor het leveren van alle vier de boten. Uiteindelijk mocht zij alleen de gebruikte boten leveren. „Wij hebben die speciaal aangeschaft en dreigen er nu mee te blijven zitten.” Het bedrijf onderneemt daarom juridische stappen. Damen laat weten zelf eerst de feiten te willen uitzoeken.