Buitenland, Tech

Kohl was een machtsvirtuoos met gevoel voor het juiste moment

Zijn openbare optredens waren zeldzaam geworden. Helmut Kohl, die op 87-jarige leeftijd overleed, zat in een rolstoel en sprak moeizaam. Maar hoe gebrekkig hij fysiek ook was, zijn gezag als staatsman bleef onaangetast. De schaarse keren dat hij zich publiekelijk ergens vertoonde, klonk steevast een donderend applaus, nog voordat hij een woord had gesproken. De kanselier van de Duitse eenwording was niet vergeten.

Toenmalig bondskanselier Helmut Kohl en toenmalig president van Frankrijk François Mitterrand bij het buitenhuis van Mitterand in Latche, januari 1990. Foto AFP

Helmut Kohl kan zonder overdrijving een van de belangrijkste naoorlogse politici van de Bondsrepubliek en van Europa worden genoemd. Zijn Sternstunde, en dat van miljoenen anderen, was 9 november 1989, de dag dat de Berlijnse Muur viel. Het was een groots en beslissend ogenblik waarvan de consequenties tot op heden voortduren.

Burgers uit de dictatoriaal geregeerde DDR stroomden ’s avonds bij duizenden van Oost- naar West-Berlijn. De tijd van het IJzeren Gordijn was voorbij. Helmut Kohl, „de machtsvirtuoos uit Rheinland-Pfalz”, zag zijn kans en pakte die met beide handen aan.

Mantel van de geschiedenis

Zoals hij later zelf zou zeggen: de mantel van de geschiedenis had hem aangeraakt en hij had een tip ervan gegrepen. Het bracht hem roem, macht en aanzien. En het liet de politieke problemen die hij destijds had, compleet verdampen.

Maar of de door hem geïnitieerde monetaire eenwording en de gemeenschappelijke munt, die hij koppelde aan het bestaan van een herenigd Duitsland in Europa, ook zo succesvol zullen zijn, valt sinds de eurocrisis te betwijfelen.

Helmut Kohl was de grote pleitbezorger van de euro, maar ook hij heeft de consequenties daarvan niet ten volle willen of kunnen overzien: geen economische en monetaire integratie in Europa zonder verregaande politieke eenwording. Van de vraag of de euro overleeft, hangt de uiteindelijke beoordeling van Kohls staatsmanschap af.

Kohls rol in de Duitse eenwording is onomstreden, hoewel de „bloeiende landschappen” die hij Oost-Duitsland beloofde heel lang op zich hebben laten wachten. De Wiedervereinigung overkwam hem, hij hoefde alleen maar z’n politieke instinct te volgen. Een gewapend conflict tussen Oost en West over de val van de Muur was onwaarschijnlijk geworden. Sovjetleider Gorbatsjov was ruim daarvoor al begonnen met de onttakeling van het communisme. Zijn rijk stond op instorten.

De (toen) Duitse minister van Buitenlandse Zaken Hans-Dietrich Genscher, Hannelore Kohl, bondskanselier Helmut Khol, de Duitse president Richard von Weizsaecker en de Oost-Duitse premier Lothar de Maiziere zwaaien vanaf de trappen van de Reichstag tijdens de viering van de Duitse eenwording, 3 oktober 1990. Foto ANP